Lịch sử và bối cảnh
Thành phố Machu Picchu là một trong những địa điểm khảo cổ hấp dẫn nhất trên hành tinh, nằm trên dãy núi Andes ở Peru, được xây dựng vào thế kỷ 15 dưới triều đại của Hoàng đế Pachacuti Inca Yupanqui (1438 đến 1471) và được coi là một khu nghỉ dưỡng hoàng gia. Đây là một trong những di tích khảo cổ nổi tiếng nhất thế giới và được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới vào năm 1983.
Tên ‘Machu Picchu’ trong tiếng Quechua có nghĩa là ‘ngọn núi cổ’. Theo các nhà sử học, Machu Picchu được xây dựng vào khoảng năm 1450 nhưng bị bỏ hoang vào thế kỷ 16, ngay sau cuộc xâm lược của người Tây Ban Nha. Machu Picchu thường được gọi là “Thành phố mất tích của người Inca” và là biểu tượng quen thuộc nhất của đế chế Inca.
Vị trí địa lý của Machu Picchu
Thành phố bí ẩn này nằm ở độ cao 2.430 mét trên mực nước biển, trên một ngọn núi giữa hai đỉnh núi Machu Picchu (“Ngọn núi cổ”) và Huayna Picchu (“Ngọn núi trẻ”) tại khu vực Cordillera de Vilcabamba của dãy Andes. Nơi này cách thành phố Cusco khoảng 80 km về phía tây bắc và nằm bên thung lũng Urubamba. Vị trí này được lựa chọn không chỉ vì vẻ đẹp tự nhiên mà còn vì tầm quan trọng chiến lược và tâm linh của nó đối với người Inca.
Việc sống ở những độ cao như vậy sẽ gặp phải những thách thức đầy nguy hiểm. Thời tiết ở độ cao này cũng cực kỳ khắc nghiệt, với nhiệt độ ban ngày và ban đêm chênh lệch rất lớn, cùng với không khí loãng làm cho việc thở trở nên khó khăn hơn. Với địa hình núi non hiểm trở, làm cho việc di chuyển qua lại giữa các khu vực và công việc canh tác hàng ngày trở nên rất khó khăn.
Nhưng điều đáng kinh ngạc ở đây đó là, thành phố này có các công trình được xây dựng bằng những khối đá granite cắt gọt chính xác đến nỗi mà cần chất kết dính! Các nhà khảo cổ sau khi khám phá nơi này cho thấy, có một số viên đá có khối lượng lên đến 15 tấn.
Và làm thế nào từ cách đây 600 năm, những người Inca cổ đại với công nghệ thô sơ lại có thể đưa những viên đá nặng 15 tấn này lên độ cao 2400 mét để xây dựng? Một số giả thuyết cho rằng người Inca với lực lượng lao động lớn cùng kỹ thuật và kiến thức địa chất, có thể đã tận dụng các con dốc, đường trượt hoặc bề mặt trơn và nước để đưa những viên đá khổng lồ này lên trên. Nhưng tất cả vẫn chỉ là giả thuyết.
Khám phá của Hiram Bingham (1911)
Machu Picchu được hoàn thành vào những 1450, tuy nhiên nó đã bị lãng quên trong nhiều thế kỷ và được che phủ bởi rừng rậm cho đến khi nhà thám hiểm người Mỹ Hiram Bingham khám phá ra vào năm 1911.
Trong năm đó, Hiram Bingham, nhà thám hiểm cũng là giáo sư từ Đại học Yale, đã dẫn đầu một cuộc thám hiểm đến Peru để tìm kiếm thành phố Vilcabamba. Với sự hướng dẫn của một cậu bé 11 tuổi người địa phương, Bingham đã leo lên ngọn núi và phát hiện ra Machu Picchu, một nơi hoàn toàn bị lãng quên bởi thế giới phương Tây.
Mặc dù các cộng đồng địa phương đã biết đến sự tồn tại của Machu Picchu, nhưng Bingham là người đầu tiên công bố rộng rãi về nó. Bingham đã ghi lại khám phá của mình trong cuốn sách ‘The Lost City of the Incas’ đưa Machu Picchu trở lại bản đồ thế giới, tạo ra sự quan tâm lớn từ công chúng và thúc đẩy sự phát triển du lịch tới Peru”.
Nếu như các bạn muốn trải nghiệm đến Peru để ghé thăm Machu Picchu một lần trong đời, thời gian tốt nhất để thực hiện chuyến đi là trong mùa này, từ tháng 5 đến tháng 9, khi thời tiết khô ráo và ít mưa hơn các dịp khác.
Những công trình nổi bật tại Machu Picchu
Machu Picchu được chia thành hai khu vực chính: Khu vực nông nghiệp và Khu vực đô thị.
Khu vực nông nghiệp bao gồm các ruộng bậc thang dùng để trồng trọt, được thiết kế để ngăn chặn xói mòn đất và tận dụng nguồn nước.
Khu vực đô thị chứa các công trình nổi bật như: Đền Mặt trời, một trong những công trình quan trọng nhất tại Machu Picchu, được thiết kế với các cửa sổ đặc biệt có thể tiếp nhận ánh sáng mặt trời chiếu vào đúng ngày đông chí và hạ chí. Tảng đá Intihuatana, là một chiếc đồng hồ mặt trời và công cụ thiên văn học, dùng để xác định các thời điểm trong năm bằng cách theo dõi bóng của mặt trời. Các công trình tôn giáo, nhà ở của các quý tộc và thợ thủ công, được xây dựng chắc chắn và rộng rãi, dành cho các quý tộc và thợ thủ công phục vụ hoàng đế.
Đền Mặt trời
Đền Mặt trời tại Macchu Picchu được xây dựng để tôn vinh thần mặt trời Inti, một trong những vị thần quan trọng nhất của người Inca và được sử dụng trong các nghi lễ tôn giáo khác của người Inca cổ đại. Ngôi đền này có hình dạng bán nguyệt và được xây dựng bằng đá granite, có đường kính khoảng 10 mét, và được xây trên một tảng đá tự nhiên phía trên một hầm mộ hoàng gia, với các bức tường cao khoảng 6 mét.
Kỹ thuật xây dựng của người Inca thật đáng kinh ngạc khi họ có thể lắp ráp các viên đá khớp chính xác đến nỗi mà không cần chất kết dính. Các khối đá được cắt gọt một cách tỉ mỉ để khớp nhau hoàn hảo, đảm bảo độ bền vững của công trình trước các trận động đất và điều kiện khắc nghiệt của thời tiết qua hàng thế kỷ.
Các giới khảo cổ học cho rằng, người Inca đã sử dụng kỹ thuật cắt đá Ashlar masonry để xây dựng nên Machu Picchu, trong đó các viên đá được cắt và lắp ráp một cách hoàn hảo mà không cần chất kết dính. Đây là một kỹ thuật xây dựng cao cấp sử dụng các khối đá được cắt và gia công rất chính xác để tạo ra các bức tường và cấu trúc không những đẹp mắt và bền vững trước thiên nhiên khắc nghiệt mà còn thể hiện sự khéo léo và hiểu biết sâu rộng của người Inca về kiến trúc và vật liệu xây dựng. Kỹ thuật này đã được sử dụng từ thời cổ đại và vẫn tiếp tục được áp dụng trong kiến trúc hiện đại ngày nay.
Tầm quan trọng với văn hóa, nông nghiệp
Machu Picchu không chỉ là một kỳ quan kiến trúc với kỹ thuật xây dựng vượt trội mà còn là biểu tượng nền văn hóa của người Inca cũng như sự phát triển vượt bậc về sự hiểu biết đối với thiên văn học của người Inca.
Người Inca có kiến thức sâu rộng về thiên văn học, được thể hiện qua cách bố trí và xây dựng các công trình tại Machu Picchu.
Bằng chứng cho thấy Đền Mặt Trời được xây dựng có hai cửa sổ chính:
Cửa sổ hướng về phía đông: Được thiết kế để đón ánh sáng mặt trời vào ngày hạ chí (22 tháng 12). Vào lúc bình minh ngày hạ chí, ánh sáng mặt trời chiếu xuyên qua cửa sổ này và chiếu lên bàn thờ trung tâm của đền, đánh dấu một sự kiện quan trọng trong lịch của người Inca để thực hiện các nghi lễ tôn vinh thần mặt trời Inti.
Cửa sổ thứ hai: Được sử dụng để đón ánh sáng vào ngày đông chí, chiếu lên các nghi thức và bàn thờ trong đền, phục vụ các nghi lễ khác của người Inca.
Điều này giúp họ theo dõi các chu kỳ thiên văn quan trọng, phục vụ cho nghi lễ tôn giáo, và canh tác nông nghiệp, như để giúp xác định thời điểm gieo trồng và thu hoạch các loại nông sản quan trọng như ngô, khoai tây và quinoa.
Các loại nông sản này thường được người Inca gieo trồng vào mùa xuân và thu hoạch vào mùa thu, và được trồng từ độ cao 1.000 cho đến 3.900 mét so với mực nước biển. Riêng Quinoa, hay còn được gọi là “mẹ của các loại hạt”, là một loại hạt rất giàu dinh dưỡng và được coi là thức ăn thiêng liêng đối với người Inca, thường được trồng ở độ cao từ 2.300 đến 3.900 mét. Quinoa còn cung cấp một lượng lớn protein và các axit amin thiết yếu, giúp bổ sung năng lượng cho người Inca thường xuyên làm việc ở độ cao tại đây.
Để canh tác trên địa hình đồi núi hiểm trở này, Người Inca đã sử dụng các công cụ nông nghiệp đơn giản nhưng hiệu quả, như “chaki taklla” (một loại cày chân), “rawk’ana” (một loại cuốc) và “waqtana” (một loại chùy). Những công cụ này giúp họ duy trì sự bền vững của đất và tối ưu hóa việc canh tác”.
Ý nghĩa tôn giáo và tâm linh
Về mặt nghi lễ tôn giáo, đối với người Inca, Machu Picchu có ý nghĩa tâm linh sâu sắc. Người Inca tin rằng Machu Picchu là nơi giao hòa giữa trời và đất, và là cổng thông điệp với các vị thần. Machu Picchu được người Inca coi là cổng thông điệp với các vị thần, đặc biệt là Thần Mặt Trời Inti.
Một trong những truyền thuyết nổi tiếng liên quan đến Machu Picchu là việc sử dụng Tảng đá Intihuatana, được gọi là “nơi buộc Mặt Trời”, để giao tiếp với các vị thần. Người Inca tin rằng thông qua các nghi lễ và vị trí chiến lược của Machu Picchu, họ có thể nhận được sự chỉ dẫn và bảo vệ từ các vị thần.
Mặc dù không có truyền thuyết cụ thể nào mô tả chi tiết về việc giao tiếp với các vị thần, nhưng niềm tin sâu sắc vào mối liên hệ giữa Machu Picchu và thần linh đã được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.
Còn Đền Mặt Trời được sử dụng cho các nghi lễ tôn giáo quan trọng, nhằm tôn vinh Thần Mặt Trời Inti. Các nghi lễ thường do các thầy tu và giới quý tộc Inca thực hiện, đặc biệt là vào các ngày lễ quan trọng như Inti Raymi (Lễ hội Mặt Trời), diễn ra vào ngày đông chí. Trong các nghi lễ này, người Inca thực hiện các nghi lễ hiến tế và cầu nguyện để tôn vinh Thần Inti và cầu mong sự bảo vệ, phước lành và cầu nguyện cho một mùa vụ bội thu từ thần linh.
Cho đến nay, những nghi lễ truyền thống của người Inca tại Đền Mặt Trời không còn được thực hiện như xưa. Tuy nhiên, các lễ hội và nghi lễ tương tự vẫn được duy trì trong văn hóa hậu duệ của người Inca, đặc biệt là lễ hội Inti Raymi – Lễ hội Mặt Trời, được tổ chức hàng năm vào ngày đông chí tại Cusco và thu hút rất nhiều khách du lịch từ khắp nơi trên thế giới. Mặc dù đế chế Inca đã sụp đổ vào thế kỷ 16 và bị lãng quên trong suốt nhiều thế kỷ, nhưng nhiều phong tục, tập quán và kỹ thuật của họ vẫn tồn tại!
Tại sao Machu Picchu lại bị lãng quên trong suốt nhiều thế kỷ?
Qua tìm hiểu và tổng hợp thông tin từ nhiều nguồn tin chính thống, Ava Path đã thu nhập được nhiều giả thuyết liên quan đến sự mất tích của thành phố Machu Picchu từ khoảng những năm 1572.
Có nhiều giả thuyết cho rằng, Machu Picchu bị lãng quên trong suốt nhiều thế kỷ vì một số lý do chính như sau:
- Cuộc xâm lược của người Tây Ban Nha:
Vào những năm 1530, người Tây Ban Nha dưới sự lãnh đạo của Francisco Pizarro đã tiến vào lãnh thổ Inca. Người Tây Ban Nha có lợi thế về vũ khí hiện đại như súng và ngựa, giúp họ dễ dàng chiến thắng trong các trận đánh.
Cuộc xâm lược này đã nhanh chóng dẫn đến sự sụp đổ của đế chế Inca, khiến nhiều khu vực và thành phố của người Inca bị phá hủy hoặc bỏ hoang. Machu Picchu, tuy không bị phá hủy bởi người Tây Ban Nha, nhưng đã bị bỏ hoang vào khoảng giữa thế kỷ 16.
Một phần do địa hình hiểm trở và khó tiếp cận, do đó người Tây Ban Nha không phát hiện ra Machu Picchu và nó dần rơi vào quên lãng.
- Sự suy tàn của Đế chế Inca:
Trước khi người Tây Ban Nha đến, đế chế Inca đã trải qua một cuộc nội chiến giữa hai hoàng tử, Huáscar và Atahualpa, về quyền kế vị. Cuộc chiến này đã làm suy yếu đế chế và tạo cơ hội cho người Tây Ban Nha tấn công.
Người Tây Ban Nha đã khai thác các xung đột nội bộ trong đế chế Inca và liên minh với các bộ lạc địa phương để lật đổ chính quyền Inca.
Sau cuộc xâm lược của người Tây Ban Nha, đế chế Inca nhanh chóng suy tàn và bị chia cắt. Sự suy yếu của chính quyền Inca và sự biến mất của các thầy tế và các quan chức quản lý khu vực cũng góp phần làm cho Machu Picchu bị bỏ hoang và dần đi vào quên lãng
- Bệnh dịch:
Khi người Châu Âu đến, sự bùng phát của các bệnh dịch như bệnh đậu mùa cũng xuất hiện theo. Sự xuất hiện của bệnh đậu mùa và các bệnh dịch khác từ châu Âu đã gây ra cái chết cho một phần lớn dân số Inca, bao gồm cả hoàng đế và các quý tộc.
Dịch bệnh tàn phá, kết hợp với các cuộc chiến tranh nội bộ và sự chống cự lại người Tây Ban Nha xâm lược, dẫn cái chết của các quan chức Inca và đã làm suy yếu cộng đồng Inca. Không còn ai duy trì và quản lý Machu Picchu, nhiều thành phố và khu vực bị bỏ hoang, bao gồm cả Machu Picchu.
- Địa hình và vị trí địa lý:
Machu Picchu nằm ở một vị trí hẻo lánh và khó tiếp cận trên dãy núi Andes. Điều này không chỉ làm cho việc tiếp cận trở nên khó khăn mà còn khiến nó dễ bị lãng quên. Người Inca có thể đã chọn vị trí này để bảo vệ thành phố khỏi các cuộc tấn công, nhưng chính điều này cũng góp phần làm cho nó bị lãng quên khi đế chế suy tàn.
Địa hình hiểm trở và khó tiếp cận của Machu Picchu càng làm tăng thêm sự cô lập và lãng quên của thành phố này cho đến khi được khám phá lại vào năm 1911 bởi Hiram Bingham.
Tổng kết
Trên đây là 4 nguyên nhân chính theo giả thuyết khiến Machu Picchu bị lãng quên trong suốt nhiều thế kỷ.
Nếu bạn muốn trải nghiệm Machu Picchu một cách sống động, có thể thử các tour du lịch ảo do Google Arts & Culture cung cấp. Những tour ảo này giúp bạn khám phá Machu Picchu từ mọi góc nhìn với hình ảnh 360 độ và thông tin chi tiết về từng địa điểm trong thành phố cổ.
Nếu bạn muốn trải nghiệm khám phá thành phố Machu Picchu trực tiếp, việc đi đến Machu Picchu sẽ cần chuẩn bị một kế hoạch kỹ lưỡng. Có hai cách chính để đến đây: đi bộ theo tuyến đường Inca Trail hoặc đi bằng tàu hỏa. Inca Trail là một hành trình đi bộ kéo dài từ 3 đến 5 ngày, đòi hỏi sức bền và thể lực tốt. Nếu chọn đi tàu hỏa, bạn sẽ mất khoảng 3 giờ từ Cusco đến thị trấn Aguas Calientes, sau đó đi xe buýt lên Machu Picchu.
Nhưng điều quan trọng, dù lựa chọn hình thức nào, các bạn cũng cần phải chuẩn bị một kế hoạch trải nghiệm thật kỹ, và lựa chọn cho mình một tour du lịch uy tín.
Machu Picchu thật sự là một trong những kỳ quan thế giới không thể bỏ qua, từ lịch sử, kiến trúc cho đến ý nghĩa văn hóa và tâm linh, nơi đây đều chứa đựng những giá trị vô giá mà chúng ta không thể để lãng quên.
